HAKARET SUÇU
HAKARET SUÇU VE CEZASI
1- HAKARET SUÇU NEDİR?
2- HAKARET SUÇUNDA KORUNAN HUKUKİ DEĞER NEDİR?
3- HAKARET SUÇUNUN UNSURLARI NELERDİR?
4- HAKARET SUÇUNUN CEZASI/YAPTIRIMI NEDİR?
5-MAĞDURUN GIYABINDA HAKARET SUÇU?
6- HAKARET SUÇUNDA MAĞDURUN BELİRLENMESİ?
7- HAKARET SUÇUNDA İSNADIN İSPATI?
8- İDDİA VE SAVUNMA DOKUNULMAZLIĞI
9- HAKSIZ FİİL NEDENİYLE HAKARET SUÇU
10- KARŞILIKLI HAKARET SUÇU
11- KİŞİNİN HATIRASINA HAKARET SUÇU
12- SORUŞTURMA VE KOVUŞTURMA KOŞULU
13- HAKARET SUÇU UZLAŞTIRMA KAPSAMINDA MIDIR?
14- HAKARET SUÇU ÖN ÖDEMEYE TABİ MİDİR?
15- YARGITAY KARARLARINDA HANGİ KELİMELER HAKARET OLARAK SAYILMIŞTIR?
16- HAKARET SUÇUNUN ZAMANAŞIMI?
17- CUMHURBAŞKANINA HAKARET SUÇU?
18- ATATÜRKÜN HATIRASINA HAKARET SUÇU 5816 SAYILI KANUN?
1-HAKARET SUÇU NEDİR?
Hakaret suçu TCK’nın “şerefe karşı suçlar” başlıklı 125-131 maddeleri arasında düzenlenmiştir. Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi hakaret suçunu işlemiş olur.
2-HAKARET SUÇUNDA KORUNAN HUKUKİ DEĞER NEDİR?
Hakaret suçunda korunan hukuki değer, kişinin veya kişilerin onuru, şerefi, haysiyeti, namusu, gururu, toplum içindeki itibarı ve saygınlığıdır.
3-HAKARET SUÇUNUN UNSURLARI NELERDİR?
Suçun Maddi Unsurları: Haksızlığı şekillendiren objektif nitelikte unsurlardır.
1)Suçun Konusu: Kişilerin onuru, şerefi, haysiyeti, namusu, gururu, toplum içindeki itibarı ve saygınlığıdır.
2)Suçun Faili: Kural olarak herkes hakaret suçunun faili olabilir. TCK madde 125 de “bir kimse” diyerek açıklamıştır.
3)Suçun Mağduru: Hakaret suçunun mağduru sadece gerçek kişilerdir. Tüzel kişiler bu suçun mağduru olamazlar.
4)Fiil: Hakaret suçu seçimlik hareketli bir suçtur. Bu fiil, bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikte olursa suç meydana gelmiş olur. Bu suç neticenin gerçekleşmesi veya gerçekleşmemesi aranmaz. Sadece fiilin neticeyi meydana getirmeye elverişli olması yeterlidir.
Suçun Manevi Unsuru: Hakaret suçunun manevi unsuru genel kasttır. Bu suç taksirle işlenemez.
4-SUÇUN CEZASI – YAPTIRIMI NEDİR?
(1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.(125/1)
Hakaret suçunun temel cezası; üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Suçun basit şeklinde işlenmesi halinde hâkim ya hapis cezasına ya da adli para cezasına hükmedecektir. Aynı anda iki cezaya hükmedilmez.
Hakaret Suçunun İleti ile İşlenmesi Halinde
Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde de TCK 125/1 de de yer alan 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.
Hakaret Suçunun Alenen İşlenmesi Halinde
Hakaretin alenen işlenmesi halinde (belirli olmayan birden fazla kişi huzurunda, yani sayısı bilinmeyecek kadar çok kişinin algılayabileceği şekilde) ceza altıda bir oranında arttırılır. Hakaret suçunda aleniyetin gerçekleşmesi için herhangi bir sınırlama olmaksızın herkese açık bir yerde işlenmesi şarttır.
Hakaret Suçunun Nitelikli İşlenmesi Halinde
Hakaret suçunun;
- a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,
b)Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
- c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle,
İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
TCK 125/3 de belirtilen hakaret suçunun kamu görevlisine (avukat, hakim, memur…) yukarıda belirtilen sebeplerden dolayı yapılması halinde verilecek cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
Hakaret Suçunun Kurul Halinde Çalışan Kamu Görevlilerine Karşı İşlenmesi Halinde
Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır. (TCK 125/5)
5- MAĞDURUN GIYABINDA HAKARET SUÇU?
Mağdurun gıyabında yani yokluğunda hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir. Yani en az üç kişinin hakaret sözünü öğrenmiş olması kaydıyla hakaretin yapılması şarttır.
6- HAKARET SUÇUNDA MAĞDURUN BELİRLENMESİ?
Mağdur belirli kişi veya kişiler olmalı ya da belirlenebilir olmalıdır. Mağdurun kim olduğunun belirlenememesi hakaret suçunun cezasız kalmasına sebebiyet verebilir. Bu durum TCK 126 da düzenlenmiştir. TCK 126 ya göre hakaret suçunun işlenmesinde mağdurun ismi açıkça belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı bir şekilde geçiştirilmiş olsa bile eğer bu hakarette mağdurun şahsına yönelik bulunduğunda duraksanmayacak bir durum varsa, hem ismi belirtilmiş hem de hakaret açıklanmış sayılır.
7-HAKARET SUÇUNDA İSNADIN İSPATI?
TCK md 127 de düzenlenmiştir. Maddede yer alan şartların gerçekleşmesi halinde kişiye ceza verilmez.
Madde 127- (1) İsnat edilen ve suç oluşturan fiilin ispat edilmiş olması halinde kişiye ceza verilmez. Bu suç nedeniyle hakaret edilen hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı verilmesi halinde, isnat ispatlanmış sayılır. Bunun dışındaki hallerde isnadın ispat isteminin kabulü, ancak isnat olunan fiilin doğru olup olmadığının anlaşılmasında kamu yararı bulunmasına veya şikâyetçinin ispata razı olmasına bağlıdır.
(2) İspat edilmiş fiilinden söz edilerek kişiye hakaret edilmesi halinde, cezaya hükmedilir.
Madde metninde, kişiye somut isnatta bulunulması hâlinde, isnadın ispatı düzenlenmektedir.
8- İDDİA VE SAVUNMA DOKUNULMAZLIĞI?
Hakaret suçunda iddia ve savunma dokunulmazlığı madde 128 de düzenlenmiştir. Bu maddeye göre;
- Yargı mercileri ya da idari makamlar nezdinde yapılan sözlü veya yazılı başvuru olmalıdır.
- Fail iddia ve savunmada bulunduğu sırada kişilerle ilgili somut isnat ve olumsuz değerlendirmede bulunmalıdır.
- Yapılan isnat ve olumsuz değerlendirmelerin gerçek ve somut vakıalara dayanması ve uyuşmazlıklarla bağlantılı olması gerekir.
Madde metninde, bir hukuka uygunluk nedeni olan ve Anayasamızda da güvence altına alınan (madde 36) iddia ve savunma dokunulmazlığı düzenlenmiştir.
9-HAKSIZ FİİL NEDENİYLE İŞLENMESİ HALİNDE
Haksız fiil nedeniyle hakaret suçu TCK md 129 da düzenlenmiştir. Haksız fiil genel bir ceza indirim nedenidir. Hakaret suçunun haksız fiile karşı işlenmesi halinde 2 durum mevcuttur.
- Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi ceza vermekten de vazgeçebilir.
- Bu suçun, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi halinde, kişiye ceza verilmez.
10-KARŞILIKLI İŞLENMESİ HALİNDE
Hakaret suçunun karşılıklı işlenmesi TCK md 129’un 3. fıkrasında düzenlenmiştir. “
Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi halinde, olayın mahiyetine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.”
11- KİŞİNİN HATIRASINA HAKARET
TCK md 130 da düzenlenmiştir. Madde hükmünde belirtildiği üzere kişinin hatırasına hakaret suçunun şartı en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesidir. Yani kişinin hakaret suçunun işlenmesi için ölen hakkında hakaretin en az 3 kişi ile görüşülmesi ve en az 3 kişinin bu hakareti duyması gerekir. Kişinin hatırasına hakaret suçu cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Ceza ya hapis cezası ya da adli para cezası olarak verilecektir. Hapis cezası verildiği takdirde bu ceza adli para cezasına çevrilemeyecektir. Kişinin hatırasına hakaret sayısı belli olmayan birden fazla kişi huzurunda işlendiği takdirde verilecek ceza altıda bir oranında arttırılır.
12-SORUŞTURMA VE KOVUŞTURMA USULÜ?
Madde 131- (1) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç; hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, mağdurun şikayetine bağlıdır.
(2) Mağdur, şikayet etmeden önce ölürse, veya suç ölmüş olan kişinin hatırasına karşı işlenmiş ise; ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eş veya kardeşleri tarafından şikayette bulunulabilir.
Maddeden anlaşılacağa üzere suçun soruşturulması ve kovuşturma yapılması kural olarak şikâyete bağlıdır. Fakat kamu görevlisine karşı görevinden dolayı hakaret halinde re’sen soruşturma ve kovuşturma yapılır.
13-HAKARET SUÇU UZLAŞTIRMA KAPSAMINDA MIDIR?
Kanunda hangi suçların uzlaşmaya tabi olduğu tek tek yazmıştır. Hakaret suçu kural olarak uzlaşmaya tabidir. Ancak kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret suçu şikâyete tabi olmadığı için uzlaştırmaya da tabi değildir. Uzlaşma kapsamında olan suçlarda, gerek soruşturma gerekse kovuşturma aşamasında öncelikle uzlaştırma prosedürünün uygulanması, uzlaşma sağlanmazsa soruşturmaya veya yargılamaya devam edilmesi gerekir.
14- HAKARET SUÇU ÖN ÖDEMEYE TABİ MİDİR?
Hakaret suçu ön ödemeye tabi bir suç değildir. Bir suçun ön ödemeye tabi olabilmesi için belli şartlar vardır. Bir suçun ön ödemeye tabi olabilmesi için suçun uzlaştırmaya tabi bir suç olmaması, suçun yalnızca adli para cezasını gerektirmesi gerekir. Suç eğer hapis cezasını gerektiriyorsa cezanın yukarı sınırının altı ayı aşmaması gerekir.
Kamu görevlilerine karşı işlenen hakaret hariç olmak üzere; tüm hakaret suçları uzlaşma kapsamındadır. Hakaret suçu ya hapis cezasını veya adli para cezası ile cezalandırılır. Hakaret suçunun hapis cezasının temel cezası üç aydan iki yıla kadardır.
15- YARGITAY KARARLARINDA HANGİ KELİMELER HAKARET OLARAK SAYILMIŞTIR?
Hakaret sayılan veya sayılmayan kelimler tek tek kanunda belirtilmemiştir. Bir kişiye “şerefsiz”, “haysiyetsiz”, “aptal”, “salak”, “pislik”, “fahişe”, “alçak”, ”deli”, “rüşvetçi”, “adi” hakaret sayılan kelimelerdir. Bunun dışında kişinin fiziksel ve psikolojik özelliğine vurgu yapmakta hakaret suçu oluşturabilir. Kulağı duymayan bir kişiye “sağır herif” denmesi de hakaret suçu oluşmasına neden olur.
16 HAKARET SUÇUNDA ZAMANAŞIMI?
Takibi şikâyete bağlı suçlar için zamanaşımı süresi fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır.
17- CUMHURBAŞKANINA HAKARET SUÇU?
Cumhurbaşkanına hakaret suçu TCK md 299 da düzenlenmiştir.
MADDE 299
(1) Cumhurbaşkanına hakaret eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Suçun alenen işlenmesi hâlinde, verilecek ceza altıda biri oranında artırılır.
(3) Bu suçtan dolayı kovuşturma yapılması, Adalet Bakanının iznine bağlıdır.
Bu maddenin amacı hukuksal bir olarak cumhurbaşkanının “şerefi” korunmak istenmektedir
18- ATATÜRKÜN HATIRASINA HAKARET SUÇU 5816 SAYILI KANUN?
5816 sayılı kanun, yani Atatürk’e hakaret suçu kanunu ilk defa 25 Temmuz 1951 yılında kabul edilmiştir. 31 Temmuz 1951 yılında ise yürürlüğe girmiştir.
Kanunun 1. Maddesinde; “Atatürk’ün hatırasına alenen hakaret eden veya söven kimse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Atatürk’ü temsil eden heykel, büst ve abideleri veyahut Atatürk’ün kabrini tahrip eden, kıran, bozan veya kirleten kimseye bir yıldan beş yıla kadar ağır hapis cezası verilir. Yukardaki fıkralarda yazılı suçları işlemeye başkalarını teşvik eden kimse asıl fail gibi cezalandırılır.” denilmektedir.
- maddede ise “birinci maddede yazılı suçlar; iki veya daha fazla kimseler tarafından toplu olarak veya umumi veya umuma açık mahallerde yahut basın vasıtasıyla işlenirse hükmolunacak ceza yarı nispetinde artırılır. Birinci maddenin ikinci fıkrasında yazılı suçlar zor kullanılarak işlenir veya bu suretle işlenmesine teşebbüs olunursa verilecek ceza bir misli artırılır” denilmektedir. Bu suçların takibi şikayete bağlı değildir. Bu kanunda yazılı suçlardan dolayı Cumhuriyet savcılıklarınca re’sen takibat yapılır.
Tuğçe KARACA
Av. Hacer Perihan DEMİREL
